Beschermde monumenten, dorpsgezichten en landschappen

 

De overheid beschermt gebouwen, landschappen en dorpsgezichten met een historische waarde. Het zijn niet allemaal grote monumenten zoals kastelen, maar bijvoorbeeld ook woningen die deel uitmaken van een beschermd stads- of dorpszicht.

De beschermde status van die woningen staat de verkoop ervan echter niet in de weg. Als je een woning koopt die beschermd is als monument of deel uitmaakt van een beschermd stads- of dorpsgezicht, ben je wel verplicht ze goed te onderhouden en mag je ze niet ontsieren, beschadigen of vernielen. De bescherming betekent niet dat je niets meer mag verbouwen, veranderen of verbeteren, maar je moet er wel voor zorgen dat de belangrijke, historische onderdelen bewaard blijven. Eigenaars van beschermde woningen kunnen bepaalde steunmaatregelen en fiscale voordelen genieten.

Lindeboom Grote Markt Westerlo 

Lindeboom Grote Markt Westerlo
beschermd als landschap sinds KB 12.09.1951
beschermd als monument sinds KB 23.10.1981

De dorpskern van Westerlo is driehoekig, de typische vorm van een Frankische nederzetting. Het plein wordt beheerst door een reusachtige lindeboom. Die werd rond 1630 geplant. Momenteel heeft hij een stamomtrek van 3,9 meter en een kruindoorsnede van 18 meter. De boom rust met zijn schijfvormige kruin op een gietijzeren geraamte.

Beddermolen Tongerlo 

Molenhuis en omgeving Beddermolen Tongerlo
Molenwijk 72 Tongerlo
beschermd als monument en als landschap sinds KB 30.12.1960

De Beddermolen aan de Molenwijk in Tongerlo werd in 1723 gebouwd ter vervanging van een oudere molen die door brand vernield was. Toen de laatste molenaar in 1948 op pensioen ging, begon de windmolen te vervallen en dreigde zelfs in te storten. In 1960 werden de molen en het molenhuis beschermd als monument en de omgeving als landschap. In 1963 werd de molen volledig opgeknapt en het molenhuis heringericht. In 1967 werd de molen echter nogmaals door brand vernield. De bescherming van de molen werd in 1973 opgeheven, maar het oude molenaarshuis, de bijgebouwen en de omgeving bleven beschermd als monument en als landschap. In 1981 werd de heropbouw van de molen gerealiseerd. Er werd evenwel geen binnenwerk voorzien. In 2010 werd de molen opnieuw voorlopig beschermd als monument. De molen werd in hetzelfde jaar aangekocht door de vzw Kempens Landschap.

oude dekenij westerlo  

Oude dekenij Sint-Lambertusparochie en tuin Westerlo
Sint-Lambertusstraat 4 Westerlo
beschermd als monument en als landschap sinds KB 23.04.1974 

De oude dekenij aan de Sint-Lambertusstraat in Westerlo werd vermoedelijk in 1618 gebouwd door de Norbertijnen van Tongerlo. Die datum vind je terug in de huidige achtergevel. In de loop der eeuwen is de pastorie herhaaldelijk verbouwd. De dekenij en de oorspronkelijk omgrachte tuin werden in 1974 beschermd. Tot 2013 was het vredegerecht er in ondergebracht. Het gebouw is eigendom van de gemeente en start in september 2015 een nieuw leven als toeristisch centrum van Westerlo.

Kapel OLV Ten Eik Tongerlo 

Kapel Onze-Lieve-Vrouw Ten Eik en omgeving Tongerlo
Geelse straat Tongerlo
beschermd als monument en als landschap sinds KB 12.11.1975

De kapel van Onze-Lieve-Vrouw ten Eik staat aan de Geelse straat in Tongerlo. Op de plaats van de huidige kapel stond meer dan drie eeuwen geleden een eikenboom met daaraan een klein Onze-Lieve-Vrouwbeeldje. Veel mensen kwamen bij dit beeldje Maria vereren. Prelaat Verbraeken van de abdij wenste daarom een meer geschikte plaats voor het beeld. In 1640 werd de eik verwijderd om er een eenvoudige kapel in rode handgemaakte steen te bouwen. Aan de linkerkant van de kapel bevinden zich de gedenkstenen en wapenschilden van de familie de Trannoy. In de loop der jaren werd de kapel meerdere malen vergroot. In 1975 werd de kapel beschermd als monument en de onmiddellijke omgeving ervan als landschap. In 1978 werd de kapel grondig gerestaureerd. De kapel werd toen gebruikt als tentoonstellingsruimte en als bibliotheek. In 2003-2004 werd de kapel gerenoveerd. Het gebouw is eigendom van de gemeente.

kerk Westerlo 

Sint-Lambertuskerk en kerkhof Westerlo
Sint-Lambertusstraat Westerlo
beschermd als monument en als landschap sinds KB 11.06.1976

De Sint-Lambertuskerk van Westerlo heeft een lange bouwgeschiedenis. Het koor van de neogotisch verbouwde kerk gaan terug tot 1416. Het schip dateert uit de zestiende eeuw en de toren werd heropgebouwd in 1760. De kerk werd in 1976 beschermd als monument. Het kerkhof rond de kerk vormt een beschermd landschap.

Abdij Tongerlo 

Norbertijnenabdij en omgeving Tongerlo
Abdijstraat 40 Tongerlo
beschermd als monument en als landschap sinds KB 06.07.1976

De abdij werd gesticht rond 1130 toen Norbertijnen van de Sint-Michielsabdij van Antwerpen zich vestigden op het landgoed van Giselbert van Castelré. De abdij had uitgebreide bezittingen in het hertogdom Brabant. Van 1559 tot 1590 viel de abdij onder het bisdom 's Hertogenbosch. In 1590 wist de abdij dit bestuur af te kopen door haar bezittingen in het huidige Noord-Brabant af te staan. De abdij speelde in 1789-1790 een rol in de Brabantse Omwenteling tegen het Oostenrijkse bewind door troepen te ronselen en te bewapenen. Na de opstand werden de bezittingen van de abdij in beslag genomen. In 1796 verdreven Franse revolutionairen de Norbertijnen uit het complex. Ze verkochten de abdij en een deel van de gebouwen waaronder de kerk werd gesloopt. Pas in 1838 werd de orde heropgericht om twee jaar later terug te keren naar Tongerlo.

De abdij trekt het hele jaar door veel gelovigen en toeristen. Inkomsten halen ze onder andere uit het abdijbier dat voor de abdij gebrouwen wordt door brouwerij Haacht en door entreegelden voor het museum waar een getrouwe kopie van Het Laatste Avondmaal van Da Vinci hangt. 

vroeger gemeentehuis oevel 

Gevels en dak vroeger gemeentehuis en vroegere pastorie Oevel
Sint-Michielsstraat 2 Oevel
beschermd als monument sinds KB 09.11.1976

Dit gebouw in de Sint-Michielsstraat in Oevel werd in 1757 opgericht als pastorie van de parochie Oevel. het leunde aan tegen de oude pastorie die in 1614 gebouwd werd. Waarschijnlijk is het bijgebouw nog een overblijfsel van die oude pastorie. Het gebouw is opgetrokken in Oevelse baksteen, in de klassieke Franse stijl, met grote rechthoekige ramen en deuren. Het gebouw kwam in 1803 in het bezit van de gemeente Oevel. Vanaf 1964 deed het dienst als gemeentehuis, tot Oevel in 1977 fusioneerde met Westerlo. De voormalige pastorie is sinds 1976 beschermd als monument. Sinds 1979 is er een heemkundig museum gevestigd, dat sinds 2001 Historisch Streekmuseum van de Zuiderkempen heet. Het gebouw is eigendom van de gemeente.

  

Steyne Hoeve Tongerlo
Steine-Hoevestraat 5 Tongerlo
beschermd als monument en als landschap sinds KB 13.03.1979

De Steyne Hoeve is een voormalige abdijhoeve en hoort bij de eerste landbouwontginningen van de streek. De noordelijke vleugel met twee bouwlagen dateert uit 1557, de oostelijke gevel uit 1668. Verder bestaat het domein uit een monumentale losstaande schuur in het zuiden en een grotendeels omhaagd terrein met voortuin en poel, naar verluidt een herstelde vlasput. Het gebouw is in privébezit.

 

 kerk Zoerle-Parwijs 

Sint-Niklaaskerk en omgeving Zoerle-Parwijs
Kerkstraat Zoerle-Parwijs
beschermd als dorpsgezicht sinds KB 09.07.1980

De classicistische Sint-Niklaaskerk van Zoerle-Parwijs dateert uit 1777-1778 en werd in 1879 herbouwd. De kerk heeft een bakstenen schip met drie beuken, een westertoren en een koor met driezijdige afsluiting. Binnen bevindt zich heel wat interessant meubilair. In 1980 werd de Sint-Niklaaskerk beschermd als monument. Samen met zijn omgeving vormt de kerk ook een beschermd dorpsgezicht.

 

  

Oude gedeelte vroegere Schoolstraat Zoerle-Parwijs
Sint-Antoniusstraat Zoerle-Parwijs
beschermd als dorpsgezicht sinds KB 09.07.1980

Samen met de Sint-Niklaasstraat staat hier een vrij gaaf 19e eeuws ensemble van kleinschalige, deels gerenoveerde dorpshuisjes onder pannen zadeldaken met enkele sporen van oudere kernen. De huizen zijn in privébezit.

 OLV-kapel Oevel 

Onze-Lieve-Vrouw ten Doornkapel Oevel
Onze-Lieve-Vrouwstraat Oevel
beschermd als monument sinds KB 20.01.1981

De kapel van Onze-Lieve-Vrouw ten Doorn aan de Onze-Lieve-Vrouwstraat in Oevel is opgetrokken in landelijke barok. Het koor uit de eerste helft van de 17de eeuw is het oudste gedeelte. Het schip werd in de 18e eeuw gebouwd. In 1981 werd de kapel beschermd als monument.

 

 Hoeve Balebossen 

Hoeve Balebossen Heultje
Balebossen 16 Heultje
beschermd als monument sinds KB 09.11.1981

De langgerekte en witgeschilderde hoeve Balebossen in Heultje is sinds 1981 beschermd als monument. De hoeve is in privébezit.

  

Gemeentehuis en park Westerlo
Boerenkrijglaan 61 Westerlo
beschermd als monument en als dorpsgezicht sinds MB 25.07.1985

Het gemeentehuis van Westerlo ligt aan de Boerenkrijglaan. Het was oorspronkelijk het kasteel van Gravin Jeanne de Merode, en staat ook bekend als het Nieuw Kasteel. Het werd gebouwd tussen 1909 en 1911 en is een voorbeeld van neogotiek. Na de dood van de gravin in 1944, leidden de zusters Augustinessen in het kasteel een rusthuis voor priesters. In 1972 kocht het gemeentebestuur van Westerlo het pand aan en richtte het in als gemeentehuis. Het park rondom heeft het oorspronkelijke ontwerp bewaard. In 1985 werd het gemeentehuis beschermd als monument. Het omliggende park, met de boswachterswoning en de hovenierswoning, vormen een beschermd dorpsgezicht. De vijver met fontein en bijhorend kunstwerk van Rik Poot voor het gemeentehuis dateert van 1995.

 

 Het Trammeke 

Sluis- en stuwsysteem Het Trammetje Westerlo
Het Riet Westerlo
beschermd als monument sinds MB 29.09.1999

Het Trammeke aan de Lange Brug in het Riet is een oude mobiele dam die dienst deed als sluissysteem op de Grote Nete. Sinds 1999 is het als monument beschermd.
Met het Trammeke kon men de velden bij droge periodes onder water zetten via een kanalensysteem. Tegelijkertijd kon ook met een duikersysteem de kasteelvijver gevuld en gespoeld worden. 

  

Jongensschool Westerlo
Boerenkrijglaan 27 Westerlo
beschermd als monument sinds MB 12.04.2002

In 1900 werd aan de Boerenkrijglaan in Westerlo een jongensschool opgericht, naar een ontwerp van architect Pieter Jozef Taeymans. Het bakstenen schoolgebouw is symmetrisch opgebouwd, met een centrale, hogere deurrisaliet. In 2002 werd het schoolgebouw beschermd als monument.

  

Onze-Lieve-Vrouw van Lourdeskapel Zoerle-Parwijs
Fanfarestraat Zoerle-Parwijs
beschermd als monument sinds MB 12.04.2002

Deze kapel aan de Fanfarestraat in Zoerle-Parwijs is gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw-van-Lourdes. In 2002 werd de kapel beschermd als monument. 

 Grote Markt 1 

Hoekhuis Grote Markt-Polderstraat Westerlo
Grote Markt 1 Westerlo
beschermd als monument sinds MB 12.04.2002

Dit herenhuis staat op de hoek van de Grote Markt en de Polderstraat in Westerlo. De neoclassicistische lijstgevels dateren uit de tweede helft van de 19de eeuw. In 2002 werd het hoekhuis beschermd als monument. Het gebouw is in privébezit.

 Grote Markt 4 

Hoekhuis Grote Markt Westerlo
Grote Markt 4 Westerlo
beschermd als monument sinds MB 12.04.2002

Dit herenhuis staat aan de Grote Markt in Westerlo. Het hoekhuis dateert uit het derde kwart van de 19de eeuw. In 2002 werd het pand beschermd als monument. Het gebouw is in privébezit.

  

Dubbelhuis Grote Markt Westerlo
Grote Markt 53 Westerlo
beschermd als monument sinds MB 12.04.2002

Dit neoclassicistisch herenhuis staat aan de Grote Markt in Westerlo. Het pand, met vermoedelijk een kern uit de 17de-18de eeuw werd aangepast in de tweede helft van de 19de eeuw. Het was oorspronkelijk een brouwerij met een voorgebouw van twee bouwlagen met een rondboogpoort. In het interieur zijn nog stucplafonds uit het laatste kwart van de 19de eeuw bewaard. In de tuin bevindt zich een polygonaal bakstenen paviljoentje en een ijzeren brug over de Kleine Laak. In 2002 werd het dubbelhuis beschermd als monument. Het gebouw is in privébezit.

 Grote Markt 62-64 

Dubbelhuis Grote Markt Westerlo
Grote Markt 62-64 Westerlo
beschermd als monument sinds MB 12.04.2002

Dit neoclassicistisch herenhuis staat aan de Grote Markt in Westerlo. Het dubbelhuis dateert uit de tweede helft van de 19de eeuw. Rond 1900 werd de uitspringende, haakse vleugel toegevoegd. Het perceel wordt aan de straatzijde afgesloten door ijzeren hekken met gietijzeren zuiltjes en een arduinen sokkel. In 2002 werd het gebouw beschermd als monument. Het gebouw is in privébezit.

  

Spikdorenhoeve Westerlo
Spikdorenveld 21 Westerlo
beschermd als monument sinds MB 12.04.2002

De Spikdorenhoeve in Spikdorenveld in Westerlo is een woonstalhuis met een 17de eeuwse kern. Het gebouw is in privébezit.

  

Ambrosiushoeve Tongerlo
Brandstee 12 Tongerlo
beschermd als monument sinds MB 12.04.2002

De Ambrosiushoeve aan de Brandstee in Tongerlo werd in 1696 aangekocht door de abdij van Tongerlo en in 1718 heropgebouwd. De bakstenen hoeve bestaat uit een L-vormig woonstalhuis met ten westen het woonhuis uit 1718, ten oosten een latere stalling, en enkele recentere bijgebouwen. In 2002 werd het woonstalhuis beschermd als monument. De hoeve is in privébezit.

  

Kasteel de Merode Westerlo
Polderstraat 51 Westerlo
beschermd als monument sinds MB 12.04.2002

De eerste burcht zou dateren uit 1066. Rond 1300 legden de Heren van Wezemaal de grondvesten van het huidige kasteel. Zij kozen daarvoor een strategische plaats op ongeveer 80 meter van de Grote Nete te midden van lage landen, ideaal voor een waterburcht. De burcht diende oorspronkelijk als grensvesting van het Hertogdom ter beveiliging van de grenzen met de buren. De donjon werd rond 1300 opgetrokken in ijzerzandsteen uit de streek. De toren vormt het kerngebouw van het kasteel waartegen de beide zijvleugels schrijlings aanleunen. Dit verleent aan het grondplan een echte kruisvorm.

Voor de donjon werd in de 16de eeuw de huidige binnenkoer aangelegd. Deze binnenkoer werd ommuurd en voorzien van schuin gerichte vierkante hoektorens die nu nog bestaan. Aan de voorzijde bleven de vierkante torens behouden als versterking van de burcht, aan de achterkant werden twee torens uitgebouwd tot volledige woonvertrekken. De halfronde poorttoren waarlangs men de binnenkoer bereikt, dateert ook uit de 16de eeuw. Later, in de 18de en de 19de eeuw werden nog een linker en rechter zijvleugel aangebouwd. De omlijsting van de ingang langs het binnenplein is barok en werd in de 2de helft van de 17de eeuw gebouwd. Van het neerhof rest nog een vleugel met toren en poort, waarvan de omlijsting in classicistische vroegrenaissance is (16de eeuw).

In de loop der jaren werd het kasteel gemoderniseerd en aangepast aan de tijd. Zo ook de toren, waarvan de zware lijn van de muur die als versterking diende, werd gebroken door onregelmatige venster- en deurverdeling. In het kasteel bevinden zich nog merkwaardige kunstwerken. In de neogotische wapenzaal staat een gietijzeren kachel uit 1539 en twee marmeren renaissance schoorsteenmantels. Verder bevat het kasteel nog belangrijke schilderijen, wandtapijten, goudlederen behang en meubelen in allerlei stijlen. De kasteelkapel met 17de eeuwse glasramen bevat veel kostbaarheden en herinneringen aan de familie de Merode. In 2002 werd het kasteel beschermd als monument.

 kasteel de meeûs d'argenteuil 

Kasteel de Meeûs d'Argenteuil
de Trannoyplein 24-26 Tongerlo
beschermd als monument sinds MB 12.04.2002

Kasteel de Meeus d'Argenteuil, ook bekend als Hof ter Bruelen en Kasteel van Baron de Trannoy, is een kasteel met landgoed in Tongerlo. Het gebouw verrees in neorenaissancestijl in 1915. De familie de Meeus d'Argenteuil verkreeg het kasteel bij erfenis. Het is niet toegankelijk voor publiek.

 Dorpskern Heultje 

Dorpskern Heultje
Heultjedorp Heultje
beschermd als dorpsgezicht sinds MB 12.05.2010

Het centrum van Heultje met de goed bewaarde neogotische hoofdgebouwen zijn beschermd als dorpsgezicht. Het gaat om het geheel van de kerk en de pastorie, het parochiecentrum met de bidtuin en de Lourdesgrot, het kloosters en de school. De Sint-Carolus Borromeuskerk met het kerkhof krijgt nog eens apart het statuut van beschermd monument.